Volgens TRILUX is het tijd om in dit soort geval verder te kijken dan alleen wat we kunnen hergebruiken.
Behouden wat goed is
De renovatie van een bestaande verlichtingsinstallatie begint vaak met een logische constatering: de armaturen hangen er al en zijn constructief nog prima.
Waarom zou je ze dan weggooien en vervangen?
Door de bestaande behuizing te behouden en bijvoorbeeld de lichtbron, driver en elektronica te vervangen, kan een installatie worden gemoderniseerd. Dat kan een slimme oplossing zijn. Zeker bij bijzondere armaturen, specifieke plafondsystemen, armatuurdraagconstructies (lichtlijnen) die hiervoor ontworpen zijn of situaties waarin behoud van het bestaande ontwerpuitstraling belangrijk is.
Refurbishment verdient daarom absoluut een plek in de gereedschapskist van de installateur.
Maar het is geen doel op zich. Durf daarover ook oprecht het gesprek aan te gaan met de opdrachtgever.
Hergebruik is niet automatisch duurzaam
Daar zit volgens TRILUX een belangrijk onderscheid. Hergebruik en duurzaamheid zijn nauw met elkaar verbonden, maar betekenen niet hetzelfde. Onder de noemer ‘circulariteit’ lijkt hergebruik een logische keuze. Maar het is niet altijd de meest duurzame.
Een armatuur behouden betekent dat je materiaal bespaart. Maar de grootste milieu-impact van verlichting, zowel in CO₂-uitstoot als in het gebruik van schaarse grondstoffen, zit niet per definitie in de behuizing.
Kijk je naar de volledige levenscyclus, dan blijkt vooral het energiegebruik tijdens de gebruiksfase zwaar mee te wegen. Volgens het SUMATRA-onderzoek is dit bij verlichting goed voor circa 95 tot 99% van de totale klimaatimpact (Global Warming Potential, uitgedrukt in CO₂-equivalenten).
Tegelijkertijd hebben technische componenten die bij refurbishment alsnog worden vervangen en gerecycled, zoals drivers, lamphouders en bedrading, een relatief grote impact op het gebruik van schaarse grondstoffen. De behuizing, meestal vervaardigd uit staal of aluminium heeft daarentegen minder impact én is uitstekend hoogwaardig te recyclen. Ook dát aspect moet je meenemen wanneer je bepaalt wat de meest duurzame renovatieoplossing is.
Dan ontstaat een interessante vraag.
Wat is uiteindelijk duurzamer: een bestaande behuizing behouden, of een nieuw armatuur installeren dat aanzienlijk efficiënter met energie omgaat?
Elke procent telt
Voor een enkel armatuur lijkt een klein verschil in efficiëntie misschien verwaarloosbaar. In een gebouw met honderden of duizenden armaturen verandert dat verhaal.
Stel dat een nieuwe oplossing een paar procent efficiënter is. Dat verschil lijkt op papier klein. Maar vermenigvuldig het met duizenden armaturen, duizenden branduren en een levensduur van vijftien tot twintig jaar.
Dan gaat het ineens over een aanzienlijke hoeveelheid energie.
Daar komt nog iets bij. Een modern LED-armatuur kan integraal worden ontworpen rondom LED-technologie. Optiek, thermisch ontwerp, lichtverdeling, driver en lichtsturing kunnen als één systeem worden geoptimaliseerd.
Bij refurbishment werk je per definitie vanuit een bestaande constructie. Dat biedt voordelen, maar kan ook technische beperkingen opleveren.
Dus: nooit refurbishen?
Integendeel.
Refurbishment kan juist een uitstekende keuze zijn. Bijvoorbeeld wanneer bestaande armaturen technisch en constructief geschikt zijn, wanneer behoud van het ontwerp belangrijk is of wanneer een nieuwe oplossing relatief weinig extra voordelen oplevert.
Ook daarvoor zijn verschillende oplossingen beschikbaar, van gestandaardiseerde refurbishment tot maatwerk voor specifieke armaturen en situaties. Zo kan per project worden bepaald welke aanpak het beste past bij de technische, economische én duurzame doelstellingen.
Maar de vraag zou wat ons betreft anders moeten worden gesteld.
Niet: “Kunnen we deze armaturen behouden en upgraden?”
Maar: “Welke oplossing heeft over de volledige levensduur de laagste milieu-impact?”
Dat vraagt om een bredere blik. Naar materiaalgebruik, energieverbruik, lichtkwaliteit, onderhoud, levensduur en mogelijkheden voor slimme lichtsturing. En natuurlijk naar de kosten.
Van armatuur naar totaaloplossing
Renovatie van verlichting gaat daarmee steeds minder over het vervangen van een armatuur en steeds meer over het optimaliseren van een compleet systeem.
Een efficiënter armatuur is één stap. De juiste lichtverdeling voorkomt overbelichting. Aanwezigheidsdetectie voorkomt onnodig branden. Daglichtregeling kan het energiegebruik verder beperken. En intelligente lichtsturing maakt het mogelijk om de installatie aan te passen aan het werkelijke gebruik van een gebouw.
Daarmee kan juist de combinatie van technologieën het verschil maken.
De uitdaging in renovatieprojecten is dus niet om vanuit een soort principe maar zoveel mogelijk bestaande materialen te behouden. De uitdaging is om zo veel mogelijk waarde te behouden, met zo weinig mogelijk impact gedurende de hele levensduur.
Refurbishment kan daarin een belangrijke rol spelen.
Maar soms is de meest circulaire keuze niet de meest duurzame keuze.
En misschien moeten we die discussie bij iedere renovatie opnieuw durven voeren.
Geschreven door Johan van Zeist, Sustainability Expert TRILUX Benelux.
